Skip to Content

Η «Βιβλιοθήκη Γεωργίου και Μαρκησίας Λαγανά» στον IANO

 

Την Τρίτη, 22 Ιανουαρίου, στις 18.00΄, οι εκδόσεις IANOS παρουσιάζουν τη συλλεκτική έκδοση με τίτλο «Βιβλιοθήκη Γεωργίου και Μαρκησίας Λαγανά».

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:

  • Δημήτρης Θάνας, επιμελητής εκδόσεων
  • Γεώργιος Λαγανάς, ψυχίατρος-φιλόλογος
  • Πόπη Πολέμη, επιστημονική υπεύθυνη του Βιβλιολογικού Εργαστηρίου «Φίλιππος Ηλιού» (Εθνική Βιβλιοθήκη)
  • Νίκος Χρυσός, συγγραφέας-παλαιοβιβλιοπώλης

laganas 04

Η εκδήλωση θα προβάλλεται ζωντανά στο ianos.gr
IANOS, Σταδίου 24, Αθήνα

 


laganas 01«Βιβλιοθήκη Γεωργίου και Μαρκησίας Λαγανά»
Σύνταξη καταλόγου: Γεώργιος Λαγανάς
Επιμέλεια έκδοσης: Δημήτρης Θάνας.

Φιλοβίβλου ἐγκώμιον

«ΦΙΛΟΒΙΒΛΟΣ: ὁ φίλος τῶν βιβλίων· ὅστις ἀγαπᾷ τὰ βιβλία, τὴν ἀνάγνωσιν, νὰ ἀναγινώσκῃ βιβλία, συγγράμματα». Κατ’ ἀρχὰς ὀφείλω μία διασάφηση: Ἡ χρήση τῆς συγκεκριμένης λέξης (τὴν ἐξήγησή της παραδίδει ὁ Ἄνθιμος Γαζῆς στὸ Λεξικό του) στὸν παραπάνω τίτλο δὲν ὀφείλεται σὲ πρόθεση λεξιθηρίας ἢ λεξιλαγνείας ἐκ μέρους μου. Πρωτίστως μέριμνά μου σὲ αὐτὸ τὸ κείμενο εἶναι νὰ διαφανεῖ ἡ ἀντίστιξη στὴν ἔννοια τοῦ φιλόβιβλου ἀπὸ αὐτὴν τοῦ ἁπλοῦ συλλέκτη ὅσον ἀφορᾶ τὸν δημιουργὸ τῆς βιβλιοθήκης, ὁ κατάλογος τῆς ὁποίας παρουσιάζεται στὶς ἑπόμενες σελίδες, τὸν Γιῶργο Λαγανᾶ.

Εἶναι γνωστὸ πὼς ἀπὸ τὴν περιδιάβαση στοὺς τίτλους καὶ στοὺς τόμους μιᾶς βιβλιοθήκης ἔχουμε τὴ δυνατότητα νὰ συνάγουμε ποικίλα συμπεράσματα – κυρίως τὶς προθέσεις, τὶς ἐπιδιώξεις, τὸν τρόπο σκέψης, τὰ ἐνδιαφέροντα, τὴν ἰδιοσυστασία αὐτοῦ ποὺ τὴ συγκρότησε. Ἀκόμη, μποροῦμε νὰ διαπιστώσουμε τὰ κίνητρά του, τὴν ἔννοια καὶ τὴ σημασία ποὺ ἀποκτᾶ αὐτὴ ἡ συλλογὴ βιβλίων, ὅπως τὶς τάσεις ὡς πρὸς τὴ συλλογὴ βιβλίων ποὺ ἐπικρατοῦν ἀνὰ ἐποχή. Ἄλλωστε, συχνὰ τὸ περιεχόμενο μιᾶς βιβλιοθήκης μᾶς ὁδηγεῖ σὲ ψυχοδιαγνωστικὴ ἀξιολόγηση τοῦ κατόχου της – ἡ βιβλιοθήκη ὡς τεκμήριο βίου καὶ βιογραφίας. Θὰ προσπαθήσω νὰ ἀποφύγω, κατὰ τὸ δυνατόν, ὅλα τὰ παραπάνω, νὰ μπῶ δηλαδὴ στὸν πειρασμὸ νὰ σκιαγραφήσω ἢ νὰ ἀποτιμήσω τὸν χαρακτήρα τοῦ δημιουργοῦ της, γιὰ δύο βασικοὺς λόγους: Πρῶτον, μὲ συνδέει μαζί του πολύχρονη φιλία· καὶ δεύτερον, μᾶλλον δὲν εἶναι καθόλου εὔκολο μέσῳ τοῦ ὑλικοῦ ποὺ ἀπόκειται στὴ βιβλιοθήκη του νὰ δομήσεις τὸ ψυχογράφημα ἑνὸς γιατροῦ, καὶ δὴ ψυχιάτρου (ἀλλὰ καὶ φιλολόγου), ὅπως ὁ Γιῶργος Λαγανᾶς.

Πιστεύω –καὶ αὐτὸ γιὰ μένα προσωπικὰ εἶναι ἰδιαίτερα σημαντικὸ– πὼς στὴ συγκεκριμένη βιβλιοθήκη καὶ στὸν συγκεκριμένο κάτοχο δὲν θὰ ἀνιχνεύσουμε μόνον στοιχεῖα τὰ ὁποῖα προσιδιάζουν σὲ ἕναν ἁπλὸ συλλέκτη καὶ σὲ μιὰν ἀνάλογη μεθοδολογία βάσει τῆς ὁποίας συγκροτοῦνται ἑνότητες βιβλίων. Καὶ ἐξηγοῦμαι: Συνήθως ἕνας συλλέκτης βιβλίων ἐμφορεῖται ἀπὸ ἀρχὲς ποὺ δὲν ἔχουν πάντοτε ἄμεση σχέση μὲ τὴ βιβλιοφιλία καὶ τὴν ἀνάγνωση, καθὼς ἡ ἐνασχόληση μὲ τὴν πρόσκτηση βιβλίων ἐνίοτε τὰ ἀντιμετωπίζει ὡς ἀντικείμενα καὶ μόνον, ἀποδίδοντάς τους ἰδεολογικὴ καὶ οἰκονομικὴ φόρτιση καὶ μεριμνώντας γιὰ τὸν ἀλόγιστο πολλαπλασιασμό τους μὲ βασικὸ κίνητρο τὴν ἀξία τους, κι ὄχι ἁπλῶς τὴ χρηματική – ἀπώτατα ὅρια αὐτῶν τῶν ἀρχῶν συναντᾶμε στὴ βιβλιομανία καὶ στὴν πρακτικὴ τοῦ «ἀπαίδευτου καὶ πολλὰ βιβλία ὠνούμενου», σύμφωνα μὲ τὸν τίτλο τοῦ σχετικοῦ ἔργου τοῦ Λουκιανοῦ.

Στὴ δεδομένη περίπτωση ἔχουμε νὰ κάνουμε κυρίως μὲ ἕναν βιβλιόφιλο λόγιο καὶ λιγότερο μὲ ἕναν βιβλιόφιλο συλλέκτη. Ὁ Λαγανᾶς τὴ συγκρότηση τῆς βιβλιοθήκης του, τὰ σαράντα χρόνια ποὺ καταγίνεται μὲ αὐτήν, τὴ μετέτρεψε σὲ σκοπὸ καὶ ἔργο ζωῆς. Ἕνα ἀπὸ τὰ εἰδοποιὰ στοιχεῖα ποὺ καταδεικνύουν τὴν ὑπερίσχυση τοῦ φιλόβιβλου ἔναντι τοῦ ἁπλοῦ συλλέκτη, σχετίζεται μὲ τὸ ὅτι ἡ βιβλιοθήκη εἶναι ἀπολύτως χρηστική, μάλιστα σὲ ὠθεῖ καὶ σὲ προτρέπει στὴν ἀνάγνωση καὶ τὴν ἔρευνα – δὲν ἔχει χαρακτήρα μουσειακό, οὔτε ἀποτελεῖται ἀπὸ ἕνα συνονθύλευμα βιβλίων, σπανίων μὲν ἀλλὰ ἀτάκτως καὶ κατὰ τύχη ἐπιλεγμένων. Ἔχει δομηθεῖ ἐξαρχῆς πάνω σὲ συγκεκριμένους ἄξονες καὶ σὲ θεματικὲς ποὺ ἀφοροῦν τὰ ἀναγνωστικὰ ἐνδιαφέροντα τοῦ κατόχου της, καὶ ἡ ἀναζήτηση καὶ ἡ ἀγορὰ τῶν βιβλίων δὲν ἦταν ἀποτέλεσμα τυχαιότητας ἢ τῶν ὅποιων περιστάσεων. Ἀπεναντίας, ἡ ἀπόκτηση τοῦ ὑλικοῦ ἀκολούθησε πρόγραμμα, τὸ ὁποῖο ἀσφαλῶς προσαρμοζόταν καὶ ποίκιλλε μὲ τὸ πέρασμα τοῦ χρόνου, ὡστόσο παρέμενε προσδεδεμένο στὶς ἀρχικὲς κατευθυντήριες γραμμές. Καὶ αὐτὸ τὸ πρόγραμμα ὡς πρὸς τὴ δομὴ τῆς βιβλιοθήκης διαπνεόταν ἀπὸ τὴν πολυμέρεια καὶ τὸ φιλεύρευνο τοῦ κατόχου της – βασικὸ μέλημα τοῦ ὁποίου ἦταν οἱ ἑνότητες ποὺ τὴν ἀπαρτίζουν νὰ καλύπτουν τὶς προσωπικές του ἀναγνωστικἐς ἀνάγκες.

Ἕνα δεύτερο στοιχεῖο τὸ ὁποῖο συνηγορεῖ ὑπὲρ τοῦ φιλόβιβλου κατόχου, εἶναι ἡ ποικιλία τῶν ἑνοτήτων τῆς βιβλιοθήκης –συνήθως μιὰ βιβλιοθήκη συλλεκτικοῦ ἐνδιαφέροντος ἐκτείνεται σὲ περιορισμένες ἑνότητες– καὶ ἡ ἀξιοσημείωτη πληρότητά τους – ἐνδείξεις τῶν πολλαπλῶν καὶ διαφορετικῶν ἀναζητήσεων τοῦ Γιώργου Λαγανᾶ. Γιὰ παράδειγμα, συνυπάρχει πληθώρα συγγραφέων ἀρχαίας ἑλληνικῆς καὶ λατινικῆς φιλολογίας (ἀρκετὲς πρῶτες ἐκδόσεις), σπάνια καὶ δυσεύρετα βιβλία Διδασκάλων τοῦ Γένους, γενικότερα τοῦ Διαφωτισμοῦ, φιλελληνικὰ φυλλάδια καὶ βιβλία περὶ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821 κλπ. Ἐνδεικτικά, ὅσον ἀφορᾶ τὴν πληρότητα ἐπιμέρους ἑνοτήτων, θὰ ἀναφέρω τὴν ὕπαρξη σχεδὸν σώματος τῶν ἔργων τοῦ Ἀδαμαντίου Κοραῆ, τοῦ Μανουὴλ Γεδεών, τοῦ Émile Legrand κ.ἄ., ἀλλὰ καὶ μοναδικῶν γνωστῶν, μέχρι σήμερα, ἀντιτύπων, λ.χ. τοῦ Χριστόδουλου Εὐσταθίου ἢ Παμπλέκη κ.ἄ.

Ἕνα ἀκόμη στοιχεῖο τὸ ὁποῖο ἀσφαλῶς καὶ ἀντικατοπτρίζεται στὸ περιεχόμενο τῆς ἐν λόγῳ βιβλιοθήκης, ἀλλὰ καὶ καταδεικνύει τὸ πάθος καὶ τὴ δίψα γιὰ ἔρευνα τοῦ κατόχου της, εἶναι ἡ εἰς βάθος γνώση του ὡς πρὸς τὸ ὑλικὸ ποὺ ἔχει θησαυρίσει, ἡ ὁποία εἶναι ἀποτέλεσμα ἀτέλειωτων ὡρῶν ἀνάγνωσης καὶ ἀναδίφησης στὰ ἴδια τὰ ἀποκτήματά του, καθὼς καὶ σὲ ὅποιο βιβλιογραφικὸ καὶ βιβλιολογικὸ βιβλίο ἢ ἐγχειρίδιο, εἴτε σὲ ὁποιαδήποτε πηγὴ ἀπὸ τὴν ὁποία θὰ μποροῦσε νὰ προσποριστεῖ τὴ σχετικὴ πληροφορία. Θὰ τολμοῦσα, μάλιστα, νὰ ἰσχυριστῶ πὼς ὁ Λαγανᾶς μετέτρεψε τὴ βιβλιοθήκη του σὲ ἐργαλεῖο γνώσης προκειμένου νὰ προσεγγίσει ἀπὸ πρῶτο χέρι, δίχως διαμεσολαβήσεις, συγγραφεῖς καὶ τὸ ἔργο τους, διάφορες ἐκδόσεις, ἀντίτυπα, τὶς ἰδιαιτερότητες καὶ τὴν ἱστορία τους, τὰ τυπογραφεῖα, τὴν τέχνη καὶ τὴν τεχνική τους, τὶς βιβλιοδεσίες, ὅσα συνθέτουν τὸν θαυμαστὸ –ἂν καὶ δύσκολα προσπελάσιμο, ἂν ἀναλογιστεῖ κανεὶς πὼς τὴν πλειονότητα αὐτῶν τῶν βιβλίων τὴ συναντᾶς σὲ ἐλάχιστες δημόσιες βιβλιοθῆκες, ὅπου συνήθως δὲν ἔχεις κὰν τὴ δυνατότητα νὰ τὰ φυλλομετρήσεις– κόσμο τοῦ παλαιῶν ἐκ δόσεων.

Κι ἔτσι, σήμερα στὸ «Ψυχῆς ἰατρεῖον», ὅπως ὁ ἴδιος ὀνοματίζει τὸν χῶρο ὅπου ἔχει συγκροτηθεῖ ἡ βιβλιοθήκη του, ἑκατοντάδες πολύτιμων, σπάνιων, δυσεύρετων καὶ μοναδικῶν τόμων ἀναπαύονται στὰ βαρυφορτωμένα ράφια. Πολυτελεῖς ἐκδόσεις μὲ βαρύτιμες σταχώσεις ἀλλὰ καὶ ταπεινὰ φυλλάδια (αὐτὰ τὰ τελευταῖα ἀποτελοῦσαν πάντοτε τὰ προσφιλὴ ἀποκτήματα τοῦ κατόχου τους). Σὲ αὐτὸ τὸ σημεῖο θὰ ἤθελα νὰ κάνω μία ἐξομολόγηση: Ἀνέκαθεν ζήλευα τὰ ἀντίτυπα –τὴν ἀρτιότητα, τὴν κατάσταση, τὴ βιβλιοδεσία τους· βιβλία πεντακοσίων χρόνων, ποὺ λὲς καὶ βγῆκαν μόλις σήμερα ἀπὸ τὸ τυπογραφεῖο– καὶ τὴ μέθοδο μὲ τὴν ὁποία τὰ ἀποκτοῦσε ὁ Λαγανᾶς, τοῦ ὁποίου πρώτιστη μέριμνα ἦταν ἡ ποιότητα καὶ ὄχι ἡ ποσότητα, ἡ ἐνδελεχὴς βιβλιολογικὴ καὶ βιβλιογραφικὴ ἔρευνα ἑκάστου ἀντιτύπου προτοῦ προβεῖ στὴν ἀγορά του.

laganas 02

Ἐπανέρχομαι, λοιπόν, στὰ βιβλία ποὺ τοποθετημένα στὰ ράφια τῶν βιβλιοθηκῶν του πορεύονται στὸν χρόνο, ἐνάντια στὴ φθορὰ καὶ στὴ λήθη ποὺ αὐτὸς ἐπιφέρει, μὲς στὴ μοναχικότητα –τοῦ βιβλίου ἀλλὰ καὶ τοῦ φιλόβιβλου– καὶ στὴ μυστικιστικὴ σιωπή. Φαινομενικά, ὡστόσο: Γιατὶ βρίσκονται σὲ ἕναν ἀδιάκοπο καὶ ἀδιατάρακτο διάλογο μεταξύ τους, ὅπως καὶ μὲ τὸν κτήτορά τους – πέντε αἰῶνες τυπογραφικῆς τέχνης παρελαύνουν στὶς χιλιάδες σελίδες τους, ποὺ ἀμφιβάλλω ἂν ὑπάρχει ἔστω καὶ μία ἡ ὁποία στὶς ὤες της νὰ μὴ φέρει τὰ ἴχνη ἀπὸ τὰ δάχτυλα τοῦ Γιώργου Λαγανᾶ. Καὶ σ’ αὐτὸν τὸν διάλογο ἀνοίγουν καινούργιους δρόμους ἀνατροφοδοτώντας τὴ σκέψη, καταθέτουν ψήγματα σοφίας –φωτεινὰ ὁδόσημα στὶς σκολιὲς ἀτραποὺς τῆς γνώσης–, συνθέτουν ἕνα ἀμάλγαμα εὐρυμάθειας καὶ παιδείας ἀπὸ τὶς ἀπαρχὲς τῆς τυπογραφίας ὣς τὶς μέρες μας.

Φτάνουμε, λοιπόν, στὸ τελικὸ καὶ κρίσιμο ἐρώτημα, ἕνα ἐρώτημα ποὺ ἀφορᾶ κάθε συγκροτημένη βιβλιοθήκη ἀνάλογης ποιότητας: Στὴ μελλοντικὴ τύχη, στὴν κατάληξη τῆς βιβλιοθήκης, ἡ ἀνάδειξη τῆς ὁποίας ἐπιχειρεῖται μέσῳ αὐτοῦ τοῦ καταλόγου. Μιᾶς πολύτιμης βιβλιοθήκης, κατὰ τὴν ἄποψή μου ἀπὸ τὶς σημαντικότερες τοῦ εἴδους της στὴ σύγχρονη Ἑλλάδα –ἀπὸ τὴν ὁποία, πλὴν τῶν ἄλλων, προκύπτει ἀνάγλυφη ἡ ἱστορία τοῦ ἑλληνικοῦ βιβλίου–, μιᾶς πνευματικῆς ἑστίας, μιᾶς κιβωτοῦ γνώσης, παιδείας καὶ καλλιέργειας. Θὰ εἶναι τεράστια ἀπώλεια νὰ παραμείνει στὸ μέλλον περίκλειστη, ἐγκιβωτισμένη, μὴ προσβάσιμη σὲ κοινὸ καὶ ἐρευνητές, εἴτε νὰ διαλυθεῖ εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθη. Πρέπει, ἑπομένως, νὰ μὴν ἰσχύσει ἡ ρήση: «Τὰ βιβλία ἔχουν τὴ δική τους μοίρα», προκειμένου νὰ πραγματωθεῖ καὶ ἡ βούληση τοῦ κατόχου της – ὅπως ἀποτυπώνεται στὸ πρόταγμα τῶν κατόχων βιβλιοθηκῶν γιὰ τὴν τύχη τους, στὶς ἀρχὲς τοῦ 19ου αἰώνα: «Βούλεται νὰ προσφέρῃ τὰ βιβλία του διὰ κοινὴν χρῆσιν».

laganas 03

Πρὶν κλείσω αὐτὸ τὸ σύντομο σημείωμα, θὰ ἤθελα νὰ πῶ δυὸ λόγια γιὰ τὸν ἀνὰ χεῖρας κατάλογο. Κατ’ ἀρχάς, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε μία ἀριθμητικὴ παρουσίαση –δὲν πρόκειται νὰ καταπιαστῶ μὲ τὴν ὅποια ποσοτικοποίησή της– τῶν τίτλων καὶ τῶν τόμων ποὺ καταγράφονται λεπτομερῶς σὲ αὐτόν (δὲν περιλαμβάνονται ἀχρονολόγητα, ἐφημερίδες, περιοδικά, μονόφυλλα, χειρόγραφα, χάρτες):

15ος αἰώνας: τίτλοι 3 – τόμοι 3
16ος αἰώνας: τίτλοι 191 – τόμοι 235
17ος αἰώνας: τίτλοι 148 – τόμοι 167
18ος αἰώνας: τίτλοι 168 – τόμοι 249
19ος αἰώνας: τίτλοι 1.082 – τόμοι 1.471
20ός αἰώνας: τίτλοι 618 – τόμοι 707
σύνολο: τίτλοι 2.210 – τόμοι 2.832

Ὁ συγκεκριμένος κατάλογος εἶναι προϊὸν ἐργασίας ἡ ὁποία διήρκεσε περὶ τὰ ὀκτὼ χρόνια. Πέρα ἀπὸ τὶς ἀλλεπάλληλες ταυτίσεις τῶν λημμάτων του μὲ τὰ ἀντίστοιχα βιβλία καὶ φυλλάδια, τὶς διαρκεῖς διορθώσεις καὶ ἀνασελιδοποιήσεις, κρίναμε ἀπαραίτητο, ὄχι μόνο γιὰ τὴν ὅλη τυπογραφικὴ αἰσθητική, νὰ συνοδεύσουμε κάθε λῆμμα μὲ τὸ ἀντίστοιχο εἰκονίδιο τῆς σελίδας τίτλου του –ὅπου, φυσικά, αὐτὸ ἦταν ἐφικτό–, καθόσον ὁ φιλεύρευνος καὶ φιλοπερίεργος ἀναγνώστης σπανίως καὶ πολὺ δύσκολα ἔχει στὴ διάθεσή του εἰκόνες ἀπὸ σελίδες τίτλων παλαιῶν καὶ δυσεύρετων βιβλίων. Τοῦτο, ὡστόσο, μᾶς δημιούργησε καινούργιες δυσχέρειες, μὲ ἀποτέλεσμα καὶ ἄλλες ἀνασελιδοποιήσεις, ἀφοῦ τεχνικὰ ἦταν σχεδὸν ἀκατόρθωτο λόγῳ τῆς διάταξης τοῦ ὑλικοῦ νὰ ἐπιτευχθεῖ ἀπόλυτη ἀντιστοίχιση. Ἐντέλει, θεωροῦμε πὼς τὸ ἀποτέλεσμα δικαιώνει τὸν κόπο καὶ τὴ βάσανο ποὺ προηγήθηκαν. Εὐχῆς ἔργο θὰ ἦταν τὸ ἴδιο νὰ αἰσθανθεῖ καὶ ὁ ἀναγνώστης καὶ ἡ περιδιάβασή του σὲ τίτλους, περιγραφές, σχόλια καὶ εἰκόνες παλαιῶν ἐκδόσεων νὰ εἶναι –τουλάχιστον– ἕνα συναρπαστικὸ ταξίδι στὴ γνώση καὶ στὸν χρόνο.

Δημήτρης Θάνας

Alternative flash content

You need to upgrade your Flash Player

Get Adobe Flash player

Newsletter

Θέλετε να σας ενημερώνουμε για τις προσφορές μας και να σας στέλνουμε μέσω email τον κατάλογο μας; Γραφθείτε στο newsletter!
Όροι και Προϋποθέσεις

«Ιστορίες βιβλίων» από τις Eκδόσεις Καστανιώτη

istoriesbiblion

24 βιβλιοφιλικές ιστορίες

ΕΤ1 - Ενημέρωση

et1 2015

Ο Νικόλας Περδικάρης επισκέπτεται το Παλαιοβιβλιοπωλείο

 

ET1 - Greenteam

Green Team - ET1
δείτε το κομμάτι της εκπομπής που αναφέρεται στο βιβλιοπωλείο μας
Πέμπτη
24
Ιανουαρίου
2019
Ανατ.: 07.41
Δύση: 17.33
Σελήνη
18 ημερών

Σήμερα Γιορτάζουν
Ξένη, Ξένια, Φίλων
Σαν σήμερα...

24 Ιανουαρίου 1959

Θάνατος του Ουίνστων Τσώρτσιλ, Βρετανού πολιτικού, πρωθυπουργού του Ηνωμένου Βασίλειου κατά την διάρκεια του Β' Παγκόσμιου Πόλεμου.

δείτε και άλλες ημερομηνίες...

Το καλάθι σας


Το καλάθι σας είναι άδειο
  • Διαφήμιση
  • Διαφήμιση